Login
Service & contact Lex4You
Login

Energiecrisis en inflatie: info en steun voor ondernemers en werkgevers

De energiecrisis treft ons allemaal. Niet alleen swingen de gas- en energieprijzen de pan uit, ook de inflatie breekt records. Als ondernemer of werkgever zoek je naar oplossingen om deze uitdagingen het hoofd te bieden. Maar wat kan en mag op juridisch vlak? Een stand van zaken in een overzichtelijke FAQ. 

Alles over de inflatie en indexering

Inflatie betekent dat de prijzen van goederen en diensten stijgen. Gevolg? Voor hetzelfde bedrag kan je minder kopen. Met andere woorden: je koopkracht vermindert.   

De huidige hoge inflatie is vooral het gevolg van de gestegen energieprijzen. Deze prijsstijgingen worden op hun beurt onder meer veroorzaakt door het conflict tussen Rusland en Oekraïne.  

Hogere energieprijzen betekent dat ook voeding en kleding duurder worden. En dus spreken we van een gestegen inflatie. Eind september 2022 is deze gestegen naar 11,27 procent. Het hoogste peil in bijna een halve eeuw.

Automatische loonindexering betekent dat de lonen stijgen wanneer het leven duurder wordt. België voerde dit systeem in om de koopkracht van de gezinnen te beschermen. Met andere woorden: wanneer de prijzen de hoogte ingaan, stijgt de inflatie en volgen de lonen.

Statbel publiceert iedere maand op de voorlaatste werkdag de nieuwe inflatiecijfers. Meer info vind je in het artikel van Stabel over de inflatiecijfers van september en het artikel van het Federaal Planbureau over de inflatievooruitzichten:

Dit hangt vooral af van de verdere evolutie van de energieprijzen en de prijzen van andere goederen en diensten.

De spilindex is een drempel die vooraf wordt vastgelegd. Deze index meet eigenlijk hoe duur het wordt voor gezinnen. Als de gemiddelde spilindex de vastgelegde drempel bereikt of overschrijdt, worden de sociale uitkeringen en lonen aangepast. Ook de flexilonen en het gewaarborgd minimum maandinkomen (GMMI) volgen de spilindex.  

De gemiddelde spilindex wordt berekend op de laatste vier gezondheidsindexen vermenigvuldigd met 98%.

Neen, de indexformule verschilt van sector tot sector en ligt vast in cao’s. Deze indexformules zijn niet noodzakelijk dezelfde als de formule voor de spilindex. In de privésector zijn er doorgaans twee verschillende indexsystemen:

  Bedrag


Sectoraal voorbeeld

Voor- en nadelen
Een vast indexsysteem Het indexpercentage is vast

PC 116 (chemie)
 

Je weet steeds hoeveel de index bedraagt, maar niet wanneer hij toegekend wordt

Een veranderlijk indexsysteem

Het indexpercentage is veranderlijk PC 200 (aanvullend PC voor bedienden) Je weet steeds op welk tijdstip deze index verschuldigd is, maar niet hoeveel hij zal bedragen

Niet alle lonen in de privésector worden op dus hetzelfde moment aangepast.

Ja, je bent verplicht om het indexsysteem dat van toepassing is in jouw sector toe te passen. De indexregels werden immers vastgelegd in een cao die algemeen verbindend werd verklaard bij koninklijk besluit. Daardoor wordt de cao verplicht voor alle werkgevers die behoren tot het paritair comité en die onder het toepassingsgebied van de cao vallen. Belangrijk: volg je de indexregels niet op, dan kan je zelfs een strafrechtelijke sanctie oplopen.

Neen, dat is niet toegestaan.

In deze crisistijden is de verleiding misschien groot om je medewerkers om een gunst te vragen. Namelijk of ze dit jaar voor een keer afzien van hun eindejaarspremie of dat de betaling wordt uitgesteld. Mogelijk of niet?  

Onder bepaalde strikte voorwaarden kan het. Maar let wel op want hier zijn risico’s aan verbonden. Zo is het niet uitbetalen van de eindejaarspremie een afspraak tussen de werkgever en werknemer. De RSZ  moet er geen rekening mee houden. Daardoor blijven de persoonlijke en patronale socialezekerheidsbijdragen altijd verschuldigd. Bovendien kunnen werknemers pas afstand doen van hun premie op het moment waarop ze er recht op hebben. Stel dus dat je je eindejaarspremie in december krijgt, kan je er ook pas in december afstand van nemen.

Neen, je kan het loon van je medewerkers niet éénzijdig verlagen. Het loon is immers een essentieel bestanddeel van de arbeidsovereenkomst. Het is de tegenprestatie voor de arbeid die je medewerker levert.  

Wat is wel een optie? Je kan overwegen om met de vakbondsafvaardiging of je werknemers te onderhandelen over het loonpakket. Je moet bij die onderhandelingen wel steeds de minimumbarema’s respecteren. Bovendien moet je ook altijd de in jouw sector voorziene indexatie toepassen.

Neen, ook het vakantiegeld, de eindejaarspremie, de premies en aanvullende pensioenen worden berekend op het geïndexeerd brutoloon en zullen dus duurder uitvallen dan voordien.   In sommige sectoren worden ook de toeslagen voor nacht- en ploegenarbeid mee geïndexeerd.

Wat je moet doen hangt af van 3 zaken:

  • de datum van indiensttreding,
  • of de nieuweling al dan niet verloond wordt volgens het sectorale baremaloon
  • en of de lonen die hoger zijn dan het barema, geïndexeerd worden in de sector.

Hieronder verduidelijken we de verschillende scenario's:

  • Stel dat de nieuweling een werkelijk loon heeft dat hoger ligt dan het baremaloon en de startdatum valt op 1 januari. Wanneer de sector niet enkel de baremalonen indexeert, maar ook de werkelijke lonen (hoger dan barema), dan heeft de nieuweling recht op indexering. De indexatie van de lonen gaat namelijk door op 1 januari.
     
  • Stel dat deze nieuweling zijn arbeidsovereenkomst pas start na 1 januari (voorbeeld op maandag 2 januari 2023), dan heeft hij geen recht op indexatie. Na 1 januari is er geen verplichting om de werkelijke lonen nog te indexeren.
     
  • Als de nieuweling aan het minimum baremaloon betaald wordt, moet je vanaf 1 januari wel de nieuwe barema’s volgen. In dit geval zal de nieuweling dus ook recht hebben op indexering van zijn loon, onafhankelijk van de startdatum van zijn arbeidsovereenkomst. Start de nieuweling met een minimum baremaloon na 1 januari, dan heeft deze ook recht op indexatie.

In heel wat sectoren wordt de index pas in januari toegekend. Sommige ondernemingen willen niet wachten en geven een deel van de index al vroeger. En dat kan perfect.  

Maar kan je die vervroegde loonsverhoging laten meetellen als deel van een latere indexering?

Het Hof van Cassatie oordeelt als volgt. Wanneer de door een werkgever toegekende loonsverhoging los staat van de evolutie van het indexcijfer, dan mag de werkgever die verhoging niet zomaar in mindering brengen van de door de cao opgelegde indexatie van het effectieve loon. De werkgever kan wél zelf bepalen dat de loonsverhoging een aanpassing aan de levensduurte inhoudt. Je mag als werkgever dus vooroplopen op een toekomstige indexering.

Tip: Als werkgever moet je dit wel kunnen aantonen. Doe je communicatie dus schriftelijk, dan heb je altijd bewijs bij de hand.

Verloning is veel ruimer dan het brutoloon. Er zijn immers mogelijkheden om je loonkosten onder controle te houden of te optimaliseren. Bovendien vallen heel wat extralegale voordelen buiten de index. Let wel op, je kan niet zomaar loon inruilen voor andere voordelen.

Uw loonkosten verlagen? Ontdek de mogelijkheden van alternatief verlonen. 

 

Energiecrisis: tips voor ondernemers

Via jouw sociaal verzekeringsfonds kan je verschillende steunmaatregelen aanvragen indien je als zelfstandige hinder ondervindt van de energiecrisis:

  • Uitstel van betaling van je sociale bijdragen
  • Afbetalingsplan
  • Vermindering van de voorlopige bijdragen
  • Vrijstelling van sociale bijdragen
  • Uitkering overbruggingsrecht bij sluiting van je zaak omwille van de energiecrisis

Meer info vind je hier.

Energiecrisis: tips voor werkgevers

Samen met je medewerkers kan je heel wat doen om de kosten binnen de perken te houden. Denk maar aan het sluimerverbruik elimineren of telewerk te promoten.

Meer besparingstips? Ontdek ze hier. 
Ook de op de site van de overheid vind je enkele praktische tips voor zelfstandigen en ondernemers. 
 

Met de loonbonus, een voordelige manier om je medewerkers te belonen voor het halen van een collectieve doelstelling. Die bepaal je zelf. Zet bijvoorbeeld - "10% minder papier en elektriciteit verbruiken" - als streefdoel voorop. Je medewerkers kunnen dit doel bereiken door minder brieven te versturen, minder af te drukken, de verwarming een graadje lager te zetten, lichten te doven enzovoort.
Meer info over de loonbonus vind je hier. 

Ja dat kan, maar je zal je medewerkers dan tijdelijk werkloos moeten stellen. Zie volgende vraag.

Ja dat kan. In het kader van de energiecrisis voerde de federale overheid een nieuwe vorm van tijdelijke werkloosheid in: de economische werkloosheid voor energie- intensieve bedrijven.

Daarnaast kan je ook beroep doen op het klassieke stelsel van economische werkloosheidOntdek hier de meest recente info. 

Neen. De arbeidsduur is immers een essentieel bestanddeel van de arbeidsovereenkomst en kan dus niet eenzijdig worden gewijzigd.
Deze beslissing moet altijd met een onderling akkoord tussen de medewerker en werkgever worden genomen.

Controleer eerst of je medewerkers nachtarbeid mogen presteren. Dit wordt namelijk strikt door de wet geregeld. Als nachtarbeid bij wet is toegestaan, kan je dat overwegen. Maar als werkgever kan je dat niet zomaar eenzijdig opleggen. Bovendien moet je enkele specifieke procedures volgen.

Deze verschillen al naargelang er een syndicale delegatie of niet is in de onderneming.

Kom hier meer te weten over nachtarbeid en de verplichtingen.

Als je als werkgever een woning ter beschikking stelt van een medewerker, dan kan je ervoor kiezen om ook de kosten voor verwarming en elektriciteit op jou te nemen. De fiscus beschouwt dit als een voordeel van alle aard. Daarom wordt er bedrijfsvoorheffing berekend op een forfaitair geraamd bedrag.

Maar, wil je de verwarming en elektriciteit van je medewerkers betalen zonder dat je een woning ter beschikking stelt, dan kan dat niet, ook niet via het cafetariaplan. De minister van Financiën stak hier een stokje voor en verbiedt dit bij het KB van 19/12/2021. Meer info vind je hier.

Kan ik gebruik maken van de nieuwe maatregel tijdelijke werkloosheid energie?

Dit nieuw systeem van economisch werkloosheid wordt vanaf 01/10/2022 ingevoerd. Het is  gericht op energie-intensieve bedrijven. Wil je hiervan gebruikmaken, dan moet je volgende zaken kunnen aantonen. Ofwel moeten de aankoop van energieproducten in 2021 minstens 3% van de toegevoegde waarde bedragen of  moet je kunnen aantonen dat de definitieve energiefactuur van jouw bedrijf in het derde kwartaal van 2022 minstens verdubbeld is in vergelijking met het derde kwartaal van 2021. 

Meer info over de tijdelijke werkloosheid energie vind je hier.

Ja, als je onderneming in moeilijkheden zit dan kan je de sociale bijdragen over een lange periode uitsmeren, zonder sanctie. En dat over een periode van
12 of zelfs 24 maanden. Concreet gaat het over de bijdragen voor de tweede helft van dit jaar, het eerste kwartaal van volgend jaar en het debetbericht jaarlijkse vakantie. Meer info over het uitstellen van je sociale bijdragen vind je hier.

Ja dat kan. Uitstel van belastingen is een van de maatregelen die minister Van Peteghem nam om bedrijven te ondersteunen tijdens de energiecrisis. Zo komen er flexibele afbetalingsplannen voor fiscale schulden. 
Wanneer de regio’s beslissen om steunmaatregelen te treffen, zullen deze fiscaal worden vrijgesteld. Meer info vind je hier. 

  • Het Tijdelijk moratorium op faillissementen voor ondernemingen getroffen door de energiecrisis als gevolg van acties door de leverancier.
    Dit moratorium beschermt bedrijven, die economisch gezond waren voor de energiecrisis, tegen hun schuldeisers en faillissementen.
     
  • Verlaging accijnzen voor bedrijven tot Europees minimum
    Meer info over deze verlaging vind je hier.

In het begrotingsakkoord werden een aantal socio-juridische maatregelen voorzien om de bedrijven te ondersteunen, zoals de verlaging van de patronale lasten voor het eerste en tweede kwartaal van 2023, de verhoging van het aantal uren studentenarbeid en de verlenging van de tijdelijke werkloosheid energie tot 31/03/2023. Meer info vind je op Lex4you.

Meer info over het akkoord zelf vind je op de site van de eerste minister.

Wat kan je doen op de werkvloer?

Neen, dat kan niet zomaar. De plaats van tewerkstelling is een essentieel bestanddeel van de arbeidsovereenkomst en deze kan je niet eenzijdig wijzigen.
Wil je je medewerkers meer thuis laten werken, dan moet je hierover (nieuwe) afspraken maken.

Neen, je bent niet verplicht om een vergoeding toe te kennen aan je thuiswerkende medewerkers. Wat wel? Wanneer je medewerker structureel op afstand werkt, dan ben je als werkgever wel verplicht om de nodige apparatuur ter beschikking te stellen, te installeren en te onderhouden. Daarnaast moet je ook de kosten voor de internetverbinding betalen.

Een telewerkvergoeding is wel verplicht wanneer je medewerker gebruik maakt van een eigen laptop of computer en een eigen internetverbinding.

Geheel vrijblijvend kan je de verplichte vergoedingen aanvullen met vergoedingen voor bijvoorbeeld verwarming, elektriciteit, klein kantoormateriaal of andere gemaakte kosten zoals de aankoop van een bureaustoel, een scanner, een tweede scherm …

Deze bedraagt momenteel (sinds 1/9/2022) 142,95 euro. Meer info over de thuiswerkvergoeding vind je hier.

Verwijs je medewerkers naar de website van de FOD-economie. Hier vind je zowel tips voor op de werkvloer als voor thuis. Bezorg hen deze link met praktische tips en geef hen zo een duwtje in de rug.

Alles hangt af van de afspraken rond thuiswerk die je gemaakt hebt met je medewerkers. Ook je medewerkers kunnen niet eenzijdig beslissen waar ze zullen werken. Bovendien houd je ook best rekening met de logistieke mogelijkheden. Veel bedrijven hebben hun kantoorruimtes immers verkleind als gevolg van het vele telewerk.

Het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) beveelt aan om de verwarming van de werklokalen op max. 19°C in te stellen. Vooraleer je dit doet, moet je rekening houden met 2 artikels die in de Codex voor het welzijn op het werk zijn opgenomen zijn:

Volgens het ene artikel mag de luchttemperatuur in werklokalen waar zeer licht werk wordt uitgevoerd (een standaard kantooromgeving bijvoorbeeld) niet lager zijn dan 18°C. Voor werklokalen waar meer fysieke arbeid wordt verricht mag de temperatuur zelfs nog lager zijn. Op het eerste zicht lijkt het dus geen probleem om de thermostaat te laten zakken tot 19°C.

Maar het is niet zo simpel, want volgens het andere artikel moet er wel voldoende rekening worden gehouden met het thermische comfort.

Meer info vind je hier.

Wat voorzien de verschillende overheden/sectoren?

Europa voorziet de volgende maatregelen: 

  • Vermindering van het energieverbruik om zo de prijzen te doen dalen
    Aan de lidstaten wordt gevraagd om het energieverbruik met 10 procent te verminderen. Daarnaast zijn ze verplicht om het elektriciteitsverbruik tijdens de piekuren met 5 procent te doen dalen.
     
  • Een overwinstbelasting op elektriciteit
    Tijdelijk inkomstenplafond voor energieproducenten die momenteel aan bijzonder lage kosten stroom produceren, maar wel kunnen profiteren van de hoge prijzen op de markt.
    Met die opbrengsten kunnen bedrijven en huishoudens worden gecompenseerd.
     
  • Een tijdelijke solidariteitsbijdrage voor de sectoren van de fossiele brandstoffen
    Aan de olie-, gas-, steenkool- en raffinagesector die niet onder dat inkomstenplafond vallen, wordt een tijdelijke bijdrage gevraagd. De opbrengsten daarvan kunnen opnieuw naar bedrijven en huishoudens terugvloeien.

De federale regering voorziet in een steunpakket voor de bedrijven en de gezinnen.

  • Steunmaatregelen voor gezinnen:
    Gezinnen krijgen een goedkoper basispakket energie november en december met een tegemoetkoming van 61 euro per maand voor elektriciteit en 135 euro voor gas. Of eenmalig een stookoliecheque van 300 euro.
     
  • Steunmaatregelen voor bedrijven:
    • Betalingsuitstel sociale bijdragen en belastingen
    • Tijdelijke werkloosheid 'energie'
    • Moratorium faillissement door acties leverancier
    • Minimale accijnzen gas/elektriciteit in nov/dec

In deze link vind je de maatregelen genomen in Vlaanderen.

In deze links vind je meer informatie over de maatregelen in Wallonië:

In deze FAQ vind je meer informatie over de maatregelen in Brussel.

Het VBO heeft samen met de sectoren een charter opgesteld waarbij de bedrijven zich verbinden om maatregelen te nemen om energie te besparen.

Charte d'énergie_NL.indd (vbo-feb.be)