De procedure is bovendien verschillend naargelang de onderneming nachtarbeid met of zonder een arbeidsregeling met nachtprestaties wenst in te voeren.
Arbeidsregeling met nachtprestaties (tussen 24 uur en 5 uur)
Procedure vastgesteld door artikel 38 van de wet van 16 maart 1971 (arbeidswet)
Deze procedure moet worden nageleefd door ondernemingen die een arbeidsregeling met nachtprestaties willen invoeren.
Het gaat om ondernemingen waar de werknemers gewoonlijk prestaties leveren tussen 24 uur en 5 uur. Wanneer de nachtprestaties een uitzonderlijk karakter hebben en gepresteerd worden tussen 24 uur en 5 uur hoeft er geen bijzondere procedure tot invoering van arbeidsregeling met nachtprestaties toegepast te worden omdat de nachtarbeid in deze situatie een uitzonderlijk, occasioneel, karakter heeft.
De procedure moet ook worden nageleefd als een onderneming die een arbeidsregeling met nachtprestaties toepast wijzigingen wil aanbrengen aan die arbeidsregeling.
De procedure die we hierna beschrijven, geldt voor ondernemingen die onderworpen zijn aan de wet van 5 december 1968 betreffende de paritaire comités. Die procedure gaat gepaard met de naleving van de begeleidingsmaatregelen die worden opgelegd door de cao’s nr. 46 et nr. 49 [1].
Stap 1: raadplegingsfase
Voordat de werkgever de invoeringsprocedure opstart, moet hij eerst de werknemersvertegenwoordigers raadplegen. Deze raadpleging moet plaatsvinden binnen de ondernemingsraad of, bij ontstentenis, binnen de bevoegde vakbondsafvaardiging of, bij ontstentenis met de vakbondsafvaardiging. Als geen van die organen aanwezig is, vindt de raadpleging rechtstreeks met het personeel plaats.
Die raadpleging is bedoeld om vast te stellen welke aanpassingen nodig zijn aan de arbeidvoorwaarden van de werknemers die in de arbeidsregeling met nachtprestaties zullen worden tewerkgesteld. De inhoud en de duur van die raadpleging worden verder niet vastgesteld door de wet, maar ze moet ten minste betrekking hebben op de volgende punten:
- de in de cao nr. 46 bedoelde begeleidingsmaatregelen (er moet rekening gehouden worden met het volgende: de werknemers moeten in principe aangeworven zijn met een arbeidsovereenkomst van onbepaalde duur, de werknemers moeten vrijwilligers zijn, hun minimum rooster moet 6 uren zijn, er moet een uitstapregeling voorzien zijn, er moeten aparte regels zijn inzake betaling van premies en vervoerskosten [2]);
- de nuttige veiligheidsmaatregelen;
- de opvangmogelijkheden voor de kinderen;
- de gelijke behandeling tussen mannen en vrouwen op het vlak van beloning;
- het aantal betrokken werknemers.
Het betreft een raadpleging. Dit betekent dat er niet noodzakelijk een akkoord moet zijn.
Er moet een verslag van deze raadpleging worden opgesteld. Sinds 01/06/2026 moet dit niet langer overgemaakt worden aan de voorzitter van het bevoegd paritair comité.
Stap 2 : invoeringsfase van de nachtarbeidsregeling
Naast het afsluiten van een CAO met alle aanwezige representatieve vakbondsorganisaties die bevoegd zijn voor de werknemers op wie de nachtarbeidsregeling betrekking heeft is de invoering sinds 01/06/2026 ook mogelijk via een wijziging van het arbeidsreglement.
De bevoegde vakbondsafvaardiging wordt samengesteld volgens de bepalingen die door het paritair comité worden vastgesteld. Naargelang het geval vertegenwoordigt de vakbondsafvaardiging enkel de arbeiders (PC voor arbeiders), enkel de bedienden (PC voor bedienden) of de arbeiders en de bedienden (gemengd PC). Een vakbondsafvaardiging voor arbeiders is niet bevoegd om bedienden te vertegenwoordigen en omgekeerd is een vakbondsafvaardiging voor bedienden niet bevoegd om arbeiders te vertegenwoordigen.
Afsluiten van een CAO met de bevoegde vakbondsafvaardiging
De arbeidsregeling met nachtprestaties kan worden ingevoerd bij collectieve arbeidsovereenkomst. Die bedrijfs-cao moet worden gesloten en ondertekend door alle organisaties die in de vakbondsafvaardiging zijn vertegenwoordigd.
De bepalingen van deze cao die het arbeidsreglement wijzigen, worden rechtstreeks in dat arbeidsreglement ingevoerd vanaf de datum van neerlegging van de cao ter griffie van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal overleg. De werkgever hoeft de wijzigingsprocedure van het arbeidsreglement niet toe te passen om er de elementen van de bedrijfs-cao die deze nachtarbeidsregeling vaststelt in op te nemen.
De arbeidsregeling met nachtprestaties en de bepalingen van de bedrijfs-cao die in dat verband werd gesloten treden in werking op de in die cao vastgestelde datum. Die datum mag niet vroeger vallen dan de datum van neerlegging van de cao op de griffie van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal overleg.
De werkgever moet de werknemers inlichten over de bepalingen betreffende nachtarbeid. Die voorlichting moet gebeuren volgens de procedure die van toepassing is voor de bekendmaking van het arbeidsreglement:
- de bedrijfs-cao als bijlage toevoegen aan het arbeidsreglement;
- de werknemers een kopie overhandigen van de bedrijfs-cao die het arbeidsreglement wijzigt;
- op elke plaats waar de werkgever werknemers tewerkstelt een kopie van het arbeidsreglement bewaren dat is aangevuld met de bijlage van de bedrijfs-cao;
- binnen de 8 dagen na de inwerkingtreding van de cao tot wijziging van arbeidsreglement een kopie van het gewijzigde reglement sturen naar het bevoegde Toezicht op de sociale wetten (dat van de maatschappelijke zetel van de onderneming).
Via de aanpassing van het arbeidsreglement
Het overleg wordt gevoerd met de werknemers zelf.
De arbeidsregeling met nachtprestaties moet worden ingevoerd door een wijziging van het arbeidsreglement. De werkgever moet de gewone wijzigingsprocedure van het arbeidsreglement volgen. Die procedure is verschillend naargelang er al dan niet een ondernemingsraad aanwezig is in de onderneming.
Details over te na te leven procedure vindt u in de fiche ‘arbeidsreglement’.
Arbeidsregeling zonder nachtprestaties
Ook hier zijn er twee opties: ofwel via een CAO ofwel via een aanpassing van het arbeidsreglement. De voorafgaande raadplegingsprocedure is evenwel niet noodzakelijk.
Voor de invoering of wijziging via een CAO geldt dezelfde procedure, met uitzondering van de voorafgaande raadpleging, als diegene hierboven beschreven voor nachtarbeid met een arbeidsregeling met nachtprestaties.
Opmerking : Wanneer je een arbeidsregeling zonder nachtprestaties wenst in te voeren, zal vrijwel altijd geopteerd worden om dit te doen via een wijziging van het arbeidsreglement. De omslachtigere procedure via een CAO is dus hier eerder een theoretische optie.
Voor de wijziging van het arbeidsreglement is de gewone procedure inzake de wijziging van het arbeidsreglement van toepassing. Specifiek in dit kader van de invoering van nachtarbeid is er evenwel één verschil (voortaan : versoepelde invoeringsprocedure). Bij onenigheid/blokkering zal in het kader van de verzoeningsprocedure (na 30 dagen verzoening- artikel 11,6° van de wet op de arbeidsreglementen) de sociale inspectie enkel de wettelijkheid (vb. procedure gevolgd? premies correct?.... ) van de ingevoerde nachtarbeid nagaan.
Indien de sociale inspecteur de wettelijkheid vaststelt zal deze dit laten weten aan de werkgever of aan de voorzitter van de ondernemingsraad (indien die er is) en zal de nachtarbeid zonder nachtprestaties automatisch worden ingevoerd acht dagen na deze kennisgeving.
Overheidsbedrijven
De bepalingen betreffende nachtarbeid zijn van toepassing op werknemers uit overheidsbedrijven die een industriële of handelsactiviteit uitoefenen of die geneeskundige, profylactische of hygiënische verzorging verlenen. Aangezien de wet van 5 december 1968 betreffende de paritaire comités niet van toepassing is op die ondernemingen, moeten ze een specifieke procedure in acht nemen om een arbeidsregeling met nachtprestaties in te voeren [3]. Bpost vormt hierop een uitzondering en valt sinds 01/06/2026 onder het specifieke invoerregime van de DAS sectoren.
[1] Zie de vraag ‘Welke begeleidingsmaatregelen moeten worden nageleefd?’
[2] Zie de vraag ‘Welke begeleidingsmaatregelen moeten worden nageleefd?’
[3] Die procedure wordt vastgesteld door het koninklijk besluit van 16 april 1998 tot uitvoering van de artikelen 37§1 en 38§6 van de arbeidswet van 16 maart 1971.